روز جهانی بهداشت قاعدگی، که هر ساله در ۲۸ می (۲۸ مه) گرامی داشته می‌شود، فرصتی ارزشمند برای جلب توجه افکار عمومی، سیاست‌گذاران و نظام‌های سلامت به یکی از مهم‌ترین ابعاد سلامت زنان و دختران است. قاعدگی فراتر از یک فرآیند طبیعی زیستی، با مفاهیمی همچون کرامت انسانی، عدالت اجتماعی، برابری جنسیتی، دسترسی به آموزش، مشارکت اجتماعی و برخورداری از خدمات سلامت باکیفیت پیوندی عمیق دارد. با وجود پیشرفت‌های چشمگیر در حوزه بهداشت عمومی و سلامت زنان، میلیون‌ها دختر و زن در سراسر جهان همچنان با چالش‌هایی نظیر کمبود امکانات بهداشتی، محدودیت‌های فرهنگی، باورهای نادرست، انگ‌های اجتماعی و نابرابری در دسترسی به آموزش‌های مرتبط با سلامت قاعدگی مواجه هستند؛ چالش‌هایی که می‌تواند بر سلامت جسمی و روانی، کیفیت زندگی، حضور در محیط‌های آموزشی و حتی فرصت‌های شغلی آنان تأثیرگذار باشد.

شعار جهانی امسال با عنوان «ما #آماده‌ایم» بر ضرورت شکستن سکوت پیرامون قاعدگی، رفع تابوهای فرهنگی و اجتماعی و ایجاد محیطی آگاهانه، حمایتگر و عاری از تبعیض برای مدیریت ایمن و بهداشتی قاعدگی تأکید دارد. این رویکرد، قاعدگی را نه صرفاً یک موضوع فردی، بلکه بخشی مهم از سلامت عمومی و توسعه پایدار می‌داند و بر مسئولیت مشترک دولت‌ها، نظام‌های آموزشی، مراکز بهداشتی و درمانی، خانواده‌ها و رسانه‌ها در ارتقای سواد سلامت و تأمین زیرساخت‌های لازم تأکید می‌کند.

به گزارش خدمات اطلاع‌رسانی، ۲۸ می مصادف با «روز جهانی بهداشت قاعدگی» است؛ روزی که با هدف افزایش آگاهی عمومی درباره مدیریت صحیح قاعدگی، رفع موانع دسترسی به محصولات و امکانات بهداشتی و مقابله با تبعیض‌ها و باورهای نادرست مرتبط با این پدیده طبیعی نام‌گذاری شده است. این مناسبت برای نخستین بار در سال ۲۰۱۴ به ابتکار سازمان غیرانتفاعی «واش یونایتد» (WASH United) پایه‌گذاری شد و از آن زمان تاکنون به یک جنبش جهانی برای ارتقای سلامت قاعدگی و حمایت از حقوق دختران و زنان تبدیل شده است.

امروزه سازمان جهانی بهداشت، یونیسف و بسیاری از نهادهای بین‌المللی، مدیریت بهداشت قاعدگی را یکی از مؤلفه‌های اساسی سلامت، رفاه و توانمندسازی زنان می‌دانند. دسترسی به آب سالم، سرویس‌های بهداشتی مناسب، محصولات استاندارد بهداشتی و آموزش‌های علمی و مبتنی بر شواهد، از مهم‌ترین پیش‌نیازهای مدیریت صحیح قاعدگی به شمار می‌رود. از این رو، گرامیداشت روز جهانی بهداشت قاعدگی فرصتی است تا با ترویج آگاهی، گفت‌وگوی علمی و اصلاح نگرش‌های نادرست، گامی مؤثر در جهت ارتقای سلامت زنان و تحقق عدالت سلامت در جوامع برداشته شود.

روز جهانی بهداشت قاعدگی ۲۰۲۶

شعار امسال: «ما #آماده‌ایم»؛ تأکید بر پایان دادن به تابوها و تأمین امکانات بهداشتی برای همه دختران و زنان.

بخش آموزشی: اصول بهداشت قاعدگی

۱. تعویض به‌موقع محصولات بهداشتی

بهداشت قاعدگی فقط به استفاده از نوار بهداشتی یا تامپون محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از آگاهی‌ها و رفتارهای سالم است. در ادامه به نکات کلیدی آن می‌پردازیم:

• نوار بهداشتی یا تامپون هر ۴ تا ۶ ساعت تعویض شود.
• در روزهای خونریزی شدید، فواصل تعویض کوتاه‌تر باشد.
• تعویض منظم از رشد باکتری‌ها و تحریک پوستی جلوگیری می‌کند.

۲. شستشوی صحیح ناحیه تناسلی

• شستشو با آب کافی انجام شود.
• از محصولات معطر و شوینده‌های قوی پرهیز شود.
• شستشو از جلو به عقب انجام گیرد.
• هر بار پس از تعویض محصول بهداشتی، دست‌ها را با آب و صابون بشویید.

۳. انتخاب محصول مناسب

• نوار بهداشتی برای اکثر افراد در ضخامت‌ها و جنس‌های مختلف مناسب است.
• تامپون برای فعالیت ورزشی و شنا کاربرد دارد.
• شورت قاعدگی گزینه‌ای قابل شستشو و دوستدار محیط‌زیست و قابلیت استفاده مجدد، راحت برای خواب شب است.

۴. مدیریت صحیح پسماند

محصولات مصرف‌شده را در توالت نیندازید و پس از بسته‌بندی مناسب در سطل زباله قرار دهید. شورت قاعدگی را با آب سرد (نه داغ) پیش‌شستشو دهید.

۵. نشانه‌های هشداردهنده

• خونریزی بیش از ۷ روز
• نیاز به تعویض مداوم نوار در فاصله ۱ تا ۲ ساعت
• درد شدید لگنی یا شکمی 
• با مسکن معمولی بهبود نمی یابد  و  یا بیش از دو یا سه روز نیاز به مسکن باشد.
• تب، تهوع یا استفراغ همزمان با قاعدگی
• عدم شروع قاعدگی تا ۱۵ سالگی (همراه با رشد طبیعی) یا تا ۱۳ سالگی بدون هیچ نشانه بلوغ

آمارهای جهانی

در برخی مناطق، زنان به دلیل انگ‌های اجتماعی مجبور به استفاده از پارچه، خاکستر، برگ یا روزنامه به جای محصولات بهداشتی استاندارد هستند که خطر عفونت‌های شدید را افزایش می‌دهد.

بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO) و یونیسف در سال ۲۰۲۳:

۵۰۰M+ دختر و زن فاقد دسترسی کافی به امکانات بهداشت قاعدگی

۱ از ۱۰ دختر در برخی کشورهای کم‌درآمد در دوران قاعدگی از مدرسه بازمی‌ماند دلیل اصلی: نبود دستشویی مناسب، آب تمیز و نوار بهداشتی

۲۰۱۴ آغاز رسمی روز جهانی بهداشت قاعدگی

اقدامات پیشنهادی در این روز

• برگزاری کارگاه‌های آموزشی در مدارس و دانشگاه‌ها (آموزش قاعدگی مسأله همه است)
• تأمین محصولات بهداشتی رایگان در محیط‌های کاری
• گفت‌وگوی علمی و بدون تابو در خانواده - صحبت باز علمی  دور از تعصبات فرهنگی با دختران پیش از اولین قاعدگی (میانگین سن: ۱۰ تا ۱۵ سال)
• حمایت از طرح‌های عدالت قاعدگی در مناطق محروم (اهدای نوار بهداشتی به سرپناه‌ها، مدارس مناطق محروم و کمپ‌های پناهندگان)

جمع‌بندی

روز جهانی بهداشت قاعدگی پیام روشنی دارد: قاعدگی یک بیماری یا عیب نیست، یک فرآیند طبیعی زیستی است. حق هر دختر و زنی است که در این دوران بدون ترس، شرم و کمبود امکانات، زندگی سالم و فعالی داشته باشد. با حرف زدن، آموزش دیدن و در دسترس قرار دادن محصولات بهداشتی، می‌توانیم سکوت را بشکنیم و نسل بعدی را توانمند کنیم.